درحالیکه اردوغان رؤیای پوشیدن ردای خلافت نوعثمانی را با اقامه نماز در مسجد اموی دمشق در سر میپروراند، رژیم صهیونیستی با اقدامات خود این رؤیا را به کابوسی آشفته بدل کرده و محاسبات ترکیه برای سوریه جدید را برهم زده است.
رقابت و تنش میان ترکیه و رژیم صهیونیستی که سالها حول مسئله فلسطین جریان داشت، در دو سال گذشته به محیط سوریه نیز کشیده شده است. پس از سقوط بشار اسد و روی کار آمدن گروههای مسلح در دمشق، اختلافات دو طرف بر سر آینده سوریه، نفوذ منطقهای و نقش نظامی ترکیه وارد مرحله تازهای شده است. از اینرو، حمله اخیر رژیم صهیونیستی به پایگاه هوایی ابوالظهور در شمال سوریه در روز سهشنبه (27 مرداد) را میتوان یکی از جدیترین نشانههای آن دانست.
بر اساس گزارشها، دستکم هشت حمله علیه باند پرواز و تأسیسات این پایگاه انجام شد و خسارتهایی به زیرساخت آن وارد آمد. آنچه این حادثه را به یک تحول مهم در معادلات سوریه تبدیل کرده، ادعای صهیونیستها درباره حضور و استقرار نیروهای ترکیه در این پایگاه است. وزیر خارجه سوریه گفت که مقامات نظامی ترکیه چند روز پیش از حمله از پایگاه بازدید کرده بودند اما این بازدید به معنای ایجاد پایگاه نظامی دائمی ترکیه در ابوالظهور نبوده است. او تأکید کرد که این پایگاه همچنان تحت حاکمیت سوریه باقی خواهد ماند و برنامهای برای استقرار دائمی نیروهای ترکیه در آن وجود ندارد.
مقامات سوری گفتند که در زمان حمله یک تیم فنی ترکیه مأمور تعمیر باند فرود و برج مراقبت بوده و هیچ حضور نظامی در این پایگاه وجود نداشته است.
با این حال، دفتر نخستوزیری رژیم صهیونیستی در توجیه این حمله مدعی شد:با اینکه اسرائیل و سوریه بر حفظ وضعیت موجود امنیتی توافق کردهاند ولی دمشق در آستانه نقض آن قرار داشت، زیرا میخواست به نیروهای ترکیه اجازه دهد در یک پایگاه هوایی نزدیک حلب مستقر شوند. اسرائیل بارها به سوریه هشدار داده بود که چنین استقراری تهدیدی برای امنیت ما خواهد بود اما سوریه تصمیم گرفت این هشدارها را نادیده بگیرد.
دفتر نتانیاهو مدعی شد:«اسرائیل تهدید علیه امنیت خود را تحمل نخواهد کرد و از بازگشت به وضعیت موجود استقبال خواهد کرد». یسرائیل کاتس، وزیر جنگ صهونیستی نیز مستقیماً رجب طیب اردوغان را مورد خطاب قرار داد و به او هشدار داد که ترکیه را وارد ماجراجوییهای خطرناک در سوریه نکند و عزم اسرائیل برای دفاع از خود را آزمایش نکند.
ترکیه در واکنش، حمله رژیم صهیونیستی را به شدت محکوم و اعلام کرد که اسرائیل با هدف قرار دادن زیرساختها و توانمندیهای سوریه، تمامیت ارضی و وحدت این کشور را نقض میکند. دفتر ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه نیز ادعاهای دفتر نتانیاهو را بیاساس دانست و گفت که این اظهارات در راستای سیاستهای توسعهطلبانه و بیثباتکننده نتانیاهو بهویژه در آستانه انتخابات رژیم صهیونیستی مطرح شده است. آنکارا تأکید کرد همکاری با دولت سوریه برای ایجاد صلح، ثبات و رفاه در این کشور را ادامه خواهد داد.
مقامات ترکیهای گفتند که اسرائیل از خط تماس مستقیمی که سال گذشته بین دو کشور برای جلوگیری از حوادث نظامی ایجاد شده بود، استفاده نکرده و این امر خطر تشدید تنش را افزایش میدهد. در همین رابطه، توماس باراک، فرستاده آمریکا در امور ترکیه و سوریه به یک رسانه عبری گفت که این حملات «خطر واقعی تشدید سریع به یک درگیری نظامی مستقیم بین اسرائیل و ترکیه و همچنین سوریه را به همراه داشت».
لازم به ذکر است که ترکیه به عنوان یکی از اصلیترین حامیان گروههای مسلح سوریه تلاش دارد از تحولات جدید این کشور بیشترین بهره را ببرد و نفوذ سیاسی و نظامی خود را در سوریه گسترش دهد.
اهمیت راهبردی ابوالظهور
برای درک اهمیت حمله اخیر ارتش صهیونیستی، باید پیش از هر چیز به موقعیت جغرافیایی و اهمیت راهبردی ابوالظهور توجه کرد. این پایگاه در شرق استان ادلب و در حدود ۴۵ کیلومتری جنوب حلب قرار دارد و از نظر جغرافیایی در شمال سوریه و نزدیک به مرز ترکیه قرار دارد.
پایگاه ابوالظهور در جنگ داخلی سوریه یکی از مراکز مهم نظامی بود اما در جریان جنگ آسیب زیادی دید و سالها از فعالیت عادی خارج بود و اکنون بازسازی آن اهمیت پیدا کرده است. همین موقعیت باعث میشود احیای پایگاه فقط یک پروژه عمرانی نباشد بلکه بخشی از روند بازسازی توان نظامی دولت جدید سوریه تلقی شود.
بوالظهور همچنین در نزدیکی مسیرهای اصلی انتقال نیرو و تجهیزات میان شرق و غرب سوریه قرار دارد و از این منظر میتواند برای کنترل و پشتیبانی عملیات نظامی در بخش بزرگی از شمال کشور مورد استفاده قرار گیرد.
موقعیت آن در دشت حاصلخیز ادلب نیز باعث شده این منطقه از نظر کنترل خطوط مواصلاتی و تحولات امنیتی اهمیت داشته باشد. بازسازی و فعالسازی این پایگاه، بهویژه در شرایطی که بازیگران منطقهای برای افزایش نفوذ خود در سوریه رقابت میکنند، میتواند بر موازنه نظامی و امنیتی شمال این کشور تأثیرگذار باشد.
دلیل نگرانی تلآویو
اینکه چرا تلآویو از حضور نظامی آنکارا در خاک سوریه به شدت نگران است را باید در تغییر معادلات سوریه جستجو کرد.
آنکارا پس از سقوط دولت بشار اسد به یکی از مهمترین حامیان دولت جدید سوریه تبدیل شده و علاوهبر مشارکت در بازسازی زیرساختهای آسیب دیده از جنگ داخلی، همکاریهای امنیتی و نظامی خود با دمشق را نیز افزایش داده است.
در آگوست ۲۰۲۵، وزرای دفاع دو کشور یادداشت تفاهمی برای آموزش و مشاوره نظامی امضا کردند که بر اساس آن، ارائه تجهیزات و سامانههای تسلیحاتی، پشتیبانی لجستیکی، آموزش نیروها و انتقال تجربیات نظامی به سوریه نیز پیشبینی شده بود.
همکاری نظامی ترکیه در پایگاهی مانند ابوالظهور میتواند نفوذ آنکارا را از سطح سیاسی به سطح عملیاتی و امنیتی ارتقا دهد. چنین حضوری همچنین به ترکیه امکان میدهد ارتباط خود را با مناطق شمالی سوریه تقویت کند و در روند شکلگیری ارتش جدید سوریه نقش بیشتری داشته باشد.
بنابراین، از نگاه اسرائیل، مسئله ابوالظهور تنها یک فرودگاه نظامی نیست بلکه بخشی از رقابت بر سر این است که چه قدرتی آینده سوریه را شکل خواهد داد. اگر ترکیه بتواند در سوریه شبکهای از همکاریهای نظامی، آموزشی و لجستیکی ایجاد کند، نفوذ آنکارا از یک حضور سیاسی به یک حضور امنیتی پایدار تبدیل خواهد شد. چنین وضعیتی میتواند برای تلآویو که تلاش دارد آزادی عمل نظامی خود را در سوریه حفظ کند، محدودیت ایجاد کند.
از اینرو، از نگاه تلآویو مسئله فقط حضور چند مستشار یا یک هیئت نظامی نیست بلکه نگرانی اصلی این است که ترکیه به تدریج به قدرت نظامی مسلط در سوریه تبدیل شود و زیرساختهای بلندمدت برای حضور خود ایجاد کند. این درحالی است که دولت افراطی نتانیاهو طی سالهای اخیر تلاش کرده توان نظامی سوریه و لبنان را تضعیف کرده و امنیت محیط پیرامونی سرزمینهای اشغالی را افزایش دهد. به همین دلیل، بازسازی زیرساختهای نظامی سوریه و افزایش توان دفاعی این کشور، از نظر سران تلآویو تهدیدی جدی محسوب میشود.
پیام حمله به اردوغان و الشرع
اهمیت سیاسی این حمله زمانی بیشتر میشود که آن را در کنار تلاشهای اردوغان برای تعمیق روابط با دمشق قرار دهیم. اردوغان اخیرا اعلام کرده که قصد دارد در پایان سال جاری میلادی به دمشق سفر کند که در صورت انجام، نخستین سفر او پس از سقوط بشار اسد خواهد بود.
از این منظر، حمله به ابوالظهور را میتوان فراتر از یک عملیات محدود هوایی تفسیر کرد. از دید ناظران ترکیه، رژیم صهیونیستی با هدف قرار دادن محلی که احتمال افزایش حضور ترکیه در آن مطرح شده بود، عملاً به اردوغان پیام داده که گسترش نفوذ نظامی ترکیه در سوریه با مقاومت اسرائیل مواجه خواهد شد و صهیونیستها اجازه نخواهند داد او در سوریه احساس راحتی کند.
همزمان، این حمله برای دولت احمد الشرع نیز پیام روشنی دارد که دمشق برای بازسازی ارتش و زیرساختهای نظامی خود نمیتواند صرفاً بر حمایت ترکیه تکیه کند و از دید تلآویو، هرگونه تغییر در موازنه نظامی سوریه زیر ذرهبین خواهد بود. تلآویو عملاً به دمشق هشدار داد که نزدیکی به آنکارا و دریافت کمک نظامی از ترکیه مانع اقدام نظامی این رژیم نخواهد شد.
تلآویو نمیخواهد پس از سقوط اسد، سوریه از یک کشور تضعیف شده به کشوری با ارتش بازسازی شده و تحت حمایت یک قدرت منطقهای مانند ترکیه تبدیل شود. بنابراین، برخی ناظران معتقدند که حمله به ابوالظهور برای دولت احمد الشرع یک هشدار پیشگیرانه است که رژیم صهیونیستی میخواهد پیش از آنکه ارتش جدید سوریه قدرت بگیرد و ترکیه نقش عمیقتری در سازماندهی آن پیدا کند، قواعد امنیتی مورد نظر خود را بر دمشق تحمیل کند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که چند روز پیش از حمله (14 آگوست) رئیس موساد و وزیر خارجه سوریه در تماسی تلفنی درباره حضور نظامی ترکیه در سوریه گفتگو کرده بودند. منابع رویترز گفتهاند این تماس یکی از بالاترین سطوح ارتباط مستقیم میان تلآویو و دولت جدید سوریه بوده است.
پیمان مکه و تغییر معادلات منطقه
حمله به ابوالظهور را نمیتوان جدا از چارچوب تغییرات و تحولات غرب آسیا بررسی کرد. ترکیه در ماههای اخیر تلاش کرده همکاریهای امنیتی خود با کشورهای منطقه را گسترش دهد و امضای پیمان دفاعی با عربستان و پاکستان موسوم به «پیمان مکه» نیز یکی از نشانههای شکلگیری ترتیبات جدید امنیتی در منطقه است.
اگر این روند ادامه پیدا کند ترکیه میتواند در کنار عربستان و پاکستان به یکی از پایههای ساختار امنیتی جدید تبدیل شود، ساختاری که هرچند رسماً ضد اسرائیلی معرفی نشده اما در شرایط کنونی میتواند از نگاه تلآویو یک تحول مهم باشد که در آینده محدودیت بیشتری برای این رژیم ایجاد کند.
دو ناظر ترکیهای نزدیک به دولت به «میدل ایست آی» گفتند:«پیمان مکه با پاکستان و عربستان سعودی که اسرائیل آن را به عنوان یک محور جدید سنی معرفی کرده است، نتانیاهو را در آستانه انتخابات در موقعیت دشواری قرار داده است، زیرا اساساً اسرائیل میگوید، ما به معماری امنیتی جدیدی که ترکیه در حال ساخت آن است، اهمیت نمیدهیم و هر جا و هر زمان که بخواهیم به حملات خود ادامه خواهیم داد».
بنابراین، به نظر میرسد رقابت ترکیه و رژیم صهیونیستی در سوریه در حال عبور از اختلافات سیاسی و ورود به مرحلهای امنیتی است که هر دو اهداف متفاوتی در این کشور دارند. ترکیه خواهان یک سوریه باثبات و متحد است که دولت مرکزی قدرتمندی داشته باشد و بتواند با حمایت آنکارا ارتش و ساختارهای امنیتی خود را بازسازی کند اما رژیم صهیونیستی میخواهد اطمینان پیدا کند که این روند به ایجاد یک قدرت نظامی جدید در نزدیکی مرزهایش منجر نمیشود.
از این منظر، حمله به ابوالظهور میتواند یک نقطه عطف باشد، چرا که این رژیم با حمله به این پایگاه نشان داد که حتی احتمال ایجاد یک حضور نظامی ترکیه در سوریه را جدی میگیرد و ترکیه نیز با محکوم کردن حمله و تأکید بر ادامه حمایت از دمشق نشان داد که قصد عقبنشینی ندارد.
اگر این روند با افزایش همکاری نظامی ترکیه و سوریه، تثبیت دولت جدید دمشق و شکلگیری بلوکهای امنیتی تازه در منطقه ادامه پیدا کند، سوریه میتواند به اصلیترین میدان رقابت ترکیه و رژیم صهیونیستی در سالهای آینده تبدیل شود.
منبع: الوقت
