رویترز در تازه‌ترین گزارش خود می‌گوید ایران به آمریکا هشدار داده است که تأسیسات و دارایی‌های انرژی آمریکا در خلیج فارس آسیب‌پذیر هستند و تهران در واکنش به حملات اخیر آمریکا، از ایجاد یک منطقه محدودشده جدید در اطراف تنگه هرمز خبر داده است. نکته اصلی گزارش رویترز این است که تهدید ایران فقط متوجه کشتی‌های آمریکایی نیست؛ تهران اکنون به‌صراحت از آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی مرتبط با آمریکا در منطقه صحبت می‌کند. رویترز گزارش داده مقام‌های ایرانی هشدار داده‌اند در صورت حملات جدید آمریکا، تأسیسات انرژی آمریکا در خلیج فارس می‌توانند در معرض حمله متقابل قرار گیرند.
این تحول در حالی رخ داده که تردد کشتی‌های تجاری در هرمز به‌شدت کاهش یافته و همزمان قیمت نفت برنت به حدود ۹۷ دلار رسیده است.
روز گذشته نیز «محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس شورای اسلامی در پاسخ به تهدیدات و لفاظی‌های «پیت هگست»، وزیر جنگ آمریکا در حساب کاربری خود در شبکهٔ ایکس از استراتژی نظامی جدید ایران سخن گفت و نوشت: ساده و قابل فهم است: زنجیرهٔ تولید نفت و گاز در این منطقه گسترده و پراکنده، در دسترس، و آسیب‌پذیر است. شرکت‌های نفتی و گازی آمریکایی که در این آب‌ها و تأسیسات فعالیت می‌کنند نیز همینقدر آسیب‌پذیر هستند.
وی تصریح کرد: اگر به دارایی‌های ما حمله کنید، مورد حمله قرار خواهید گرفت. ما این توانایی را قبلاً ثابت کرده‌ایم. از پایگاه‌های نظامی‌تان که غیرعملیاتی شده‌اند، بپرسید.
رویترز در ادامه گزارش خود افزوده است که به همین دلیل، تهدید ایران درباره «دارایی‌های انرژی آمریکا» را باید فراتر از یک تهدید نظامی دید؛ این هشدار در واقع تهدید به گسترش میدان جنگ از نفتکش‌ها و کشتی‌ها به زیرساخت‌های انرژی و اقتصاد منطقه است.
دارایی آمریکا در منطقه چگونه پراکنده شده است؟
با نگاهی به زیرساخت‌های انرژی آمریکا در منطقه متوجه خواهیم شد که بعضی از این تأسیسات «آمریکایی» نیستند، بلکه دارای سهام، سرمایه‌گذاری یا مشارکت شرکت‌های آمریکایی هستند.
در واقع هرچند که در خلیج فارس، بخش قابل‌توجهی از زیرساخت‌های نفت و گاز متعلق به دولت‌ها و شرکت‌های ملی عربی است؛ اما شرکت‌های بزرگ آمریکایی مانند اکسون‌موبیل، شورون، کونوکو فیلیپس، اوکسیدنتال و داو در شماری از این پروژه‌ها شریک، سهامدار یا سرمایه‌گذار هستند.
بنابراین، وقتی از «دارایی‌های انرژی آمریکا در منطقه» صحبت می‌شود، لزوماً منظور تأسیسات متعلق به دولت ایالات متحده نیست؛ بلکه منظور مجموعه‌ای از پروژه‌هایی است که سرمایه، مالکیت یا منافع اقتصادی شرکت‌های آمریکایی در آنها وجود دارد.
10 شرکت مهم مرتبط با آمریکایی‌ها در منطقه
به طور کلی۱۰ نمونه مهم از سرمایه‌گذاری و سهامداری شرکت‌های آمریکایی در عربستان سعودی، قطر، امارات، کویت و بحرین می‌تواند به عنوان نمونه شامل موارد ذیل باشد:
۱. پالایشگاه سامرف؛ عربستان سعودی
نام تأسیسات: پالایشگاه سامرف در ینبع
شرکت آمریکایی: اکسون‌موبیل
نوع مشارکت: مالکیت ۵۰ درصدی
ظرفیت: بیش از ۴۰۰ هزار بشکه نفت خام در روز
پالایشگاه سامرف یکی از روشن‌ترین نمونه‌های حضور مستقیم سرمایه آمریکایی در صنعت انرژی عربستان است. این پالایشگاه یک شرکت مشترک میان آرامکو و شرکت «موبیل ینبع رِفاینینگ» است که مالکیت کامل آن در اختیار اکسون‌موبیل قرار دارد.
ظرفیت پالایشگاه بیش از ۴۰۰ هزار بشکه نفت خام در روز است و محصولاتی مانند گاز مایع، گازوئیل، سوخت دریایی و گوگرد تولید می‌کند.
در دسامبر ۲۰۲۵، آرامکو، اکسون‌موبیل و سامرف همچنین توافقی برای بررسی ارتقای پالایشگاه و تبدیل آن به یک مجتمع یکپارچه پالایش و پتروشیمی امضا کردند.
اهمیت این شرکت در این است که سامرف به دلیل مالکیت مشترک آرامکو و اکسون‌موبیل، یکی از مستقیم‌ترین پیوندهای میان سرمایه آمریکایی و زیرساخت نفتی عربستان است.
۲. میدان‌های نفتی منطقه بی‌طرف؛ عربستان سعودی ـ کویت
نام منطقه: منطقه تقسیم‌شده یا «منطقه بی‌طرف» میان عربستان و کویت
شرکت آمریکایی: شورون
نوع مشارکت: فعالیت و سرمایه‌گذاری در بخش عربستانی منطقه
شورون سال‌هاست در بخش عربستانی منطقه تقسیم‌شده میان عربستان و کویت فعالیت می‌کند. این شرکت در توسعه و تولید نفت در این منطقه نقش دارد و دارایی‌های آن بخشی از سبد تولید نفت شورون در خاورمیانه محسوب می‌شود.
این منطقه از نظر ژئوپلیتیکی نیز اهمیت دارد، زیرا منابع نفتی میان دو کشور تقسیم شده و شرکت آمریکایی شورون در بخش عربستانی آن حضور دارد.
حضور شورون باعث شده بخشی از تولید نفت این منطقه مستقیماً به منافع یک شرکت بزرگ آمریکایی متصل باشد.
۳. مجتمع پتروشیمی صدارا؛ عربستان سعودی
نام تأسیسات: مجتمع پتروشیمی صدارا در جبیل
شرکت آمریکایی: داو
نوع مشارکت: شرکت مشترک با آرامکو
ظرفیت: بیش از ۳ میلیون تن محصول در سال
تعداد واحدهای تولیدی: ۲۶ واحد
مجتمع صدارا یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های پتروشیمی جهان است که توسط آرامکو و شرکت آمریکایی داو ایجاد شده است.
این مجتمع دارای ۲۶ واحد تولیدی است و ظرفیت تولید آن بیش از ۳ میلیون تن محصول در سال اعلام شده است. داو در این پروژه شریک مستقیم آرامکو است و محصولات مختلف شیمیایی و پتروشیمی در آن تولید می‌شود.
صدارا فقط یک پالایشگاه یا میدان نفتی نیست؛ بلکه بخشی از زنجیره صنایع شیمیایی عربستان است و حضور داو، آن را به یکی از مهم‌ترین نقاط اتصال سرمایه صنعتی آمریکا به اقتصاد انرژی عربستان تبدیل کرده است.
۴. پروژه گازی «میدان شمالی شرقی»؛ قطر
نام پروژه: میدان شمالی شرقی
شرکت آمریکایی: اکسون‌موبیل
نوع مشارکت: سرمایه‌گذاری مشترک با قطر انرژی
ظرفیت کل پروژه: ۳۲ میلیون تن گاز طبیعی مایع در سال
سهم اکسون‌موبیل: ۲۵ درصد از شرکت مشترک پروژه
پروژه توسعه میدان گازی شمالی شرقی یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های LNG جهان است.
اکسون‌موبیل در شرکت مشترکی که برای توسعه این پروژه ایجاد شده، ۲۵ درصد سهم دارد. این بخش شامل چهار قطار تولید LNG با ظرفیت مجموعاً ۳۲ میلیون تن در سال است.
اکسون‌موبیل همچنین اعلام کرده است که با توسعه میدان شمالی، ظرفیت LNG قطر از حدود ۷۷ میلیون تن در سال به حدود ۱۱۰ میلیون تن افزایش می‌یابد.
قطر یکی از مهم‌ترین صادرکنندگان LNG جهان است و حضور اکسون‌موبیل در میدان شمالی، یکی از مهم‌ترین منافع اقتصادی شرکت‌های آمریکایی در بازار انرژی قطر محسوب می‌شود.
۵. پروژه «میدان شمالی جنوبی»؛ قطر
نام پروژه: میدان شمالی جنوبی
شرکت آمریکایی: کونوکو فیلیپس
نوع مشارکت: سرمایه‌گذاری مشترک
ظرفیت کل پروژه: حدود ۱۶ میلیون تن LNG در سال
کونوکو فیلیپس نیز در توسعه میدان گازی عظیم شمالی قطر حضور دارد.
این شرکت در پروژه میدان شمالی جنوبی شریک است و در اسناد مالی خود، سرمایه‌گذاری در این پروژه را در زمره پروژه‌های مهم LNG خود در قطر قرار داده است. پروژه میدان شمالی جنوبی شامل توسعه دو قطار LNG است و ظرفیت کلی آن حدود ۱۶ میلیون تن در سال است.
حضور کونوکو فیلیپس در این پروژه، منافع مستقیم یک شرکت آمریکایی را به توسعه ظرفیت صادرات LNG قطر گره زده است.
۶. تأسیسات گاز طبیعی مایع «ان۳»؛ قطر
نام تأسیسات: ان۳
شرکت آمریکایی: کونوکو فیلیپس
سهم: حدود ۳۰ درصد در ساختار پروژه
ظرفیت LNG: حدود ۷.۸ میلیون تن در سال
پروژه «ان۳» یکی از دارایی‌های مهم کونوکو فیلیپس در قطر است.
کونوکو فیلیپس اعلام کرده پروژه قطر انرژی LNG ان۳ یکی از بزرگ‌ترین تأسیسات LNG جهان است. ظرفیت این پروژه حدود ۷.۸ میلیون تن در سال است.
اهمیت این پروژه برای کونوکو فیلیپس نیز قابل توجه است؛ این شرکت در گزارش مالی خود اعلام کرده بود که تولید دارایی قطری ان۳ حدود ۸۰ هزار بشکه معادل نفت در روز بوده و نزدیک به ۳ درصد از کل تولید شرکت را تشکیل می‌داده است.
برخلاف برخی پروژه‌های منطقه که صرفاً قرارداد خدماتی با شرکت‌های آمریکایی دارند، ان۳ یک دارایی تولیدی مستقیم برای کونوکو فیلیپس محسوب می‌شود.
۷. میدان نفتی زاکوم علیا؛ امارات متحده عربی
نام تأسیسات: میدان نفتی زاکوم علیا
شرکت آمریکایی: اکسون‌موبیل
سهم: ۲۸ درصد
ظرفیت میدان: حدود یک میلیون بشکه در روز
زاکوم علیا یکی از بزرگ‌ترین میادین نفتی فراساحلی جهان است.
اکسون‌موبیل در این میدان ۲۸ درصد سهم دارد. اسناد این شرکت ظرفیت توسعه‌یافته میدان را حدود یک میلیون بشکه نفت در روز نشان می‌دهند.
بنابراین یکی از مهم‌ترین منافع مستقیم اکسون‌موبیل در منطقه، نه در عربستان یا قطر، بلکه در امارات قرار دارد.
حجم عظیم تولید این میدان باعث می‌شود زاکوم علیا یکی از مهم‌ترین دارایی‌های نفتی مرتبط با یک شرکت آمریکایی در خلیج فارس باشد.
۸. تأسیسات گاز «الحصن»؛ امارات متحده عربی
نام تأسیسات: الحصن گاز
شرکت آمریکایی: اوکسیدنتال
سهم: ۴۰ درصد
ظرفیت فرآورش: حدود ۱.۴۵ میلیارد فوت مکعب گاز در روز
پروژه الحصن گاز یکی از مهم‌ترین پروژه‌های گاز ترش امارات است و شرکت آمریکایی اوکسیدنتال در آن ۴۰ درصد سهم دارد.
این پروژه برای تولید و فرآورش گاز طبیعی امارات ایجاد شده و بخشی از فعالیت‌های گازی اوکسیدنتال در این کشور محسوب می‌شود.
اهمیت: سهم ۴۰ درصدی اوکسیدنتال نشان می‌دهد که ارتباط شرکت آمریکایی با این پروژه صرفاً قراردادی یا خدماتی نیست، بلکه یک مشارکت اقتصادی مستقیم است.
منبع: گزارش سالانه ۲۰۲۵ اوکسیدنتال
۹. خط لوله دلفین؛ قطر ـ امارات ـ عمان
نام زیرساخت: خط لوله گاز دلفین
شرکت آمریکایی: اوکسیدنتال
سهم اوکسیدنتال در دلفین انرژی: ۲۴.۵ درصد
ظرفیت خط لوله: حداکثر ۳.۲ میلیارد فوت مکعب در روز
دلفین یکی از مهم‌ترین شبکه‌های انتقال گاز در منطقه است.
این خط لوله گاز طبیعی را از قطر به امارات و عمان منتقل می‌کند. ظرفیت انتقال آن حدود ۳.۲ میلیارد فوت مکعب در روز است و در حال حاضر حدود ۲ میلیارد فوت مکعب در روز گاز از آن عبور می‌کند.
اوکسیدنتال نیز ۲۴.۵ درصد از دلفین انرژی را در اختیار دارد.
اهمیت: اهمیت دلفین فقط به میزان سرمایه‌گذاری اوکسیدنتال محدود نیست؛ این خط لوله بخشی از شبکه اتصال انرژی قطر با بازارهای امارات و عمان است.
۱۰. پالایشگاه سیترا؛ بحرین
نام تأسیسات: پالایشگاه سیترا
کشور: بحرین
ظرفیت: حدود ۳۸۰ هزار بشکه در روز پس از توسعه
ارتباط آمریکایی: همکاری‌های فنی و فناوری؛ نه مالکیت مستقیم فعلی
پالایشگاه سیترا مهم‌ترین تأسیسات پالایشی بحرین است، اما باید درباره ارتباط آن با آمریکا دقت کرد.
این پالایشگاه دارایی آمریکایی محسوب نمی‌شود و نباید آن را در کنار سامرف، زاکوم علیا یا پروژه‌های اوکسیدنتال قرار داد که شرکت‌های آمریکایی در آنها مالکیت مستقیم دارند.
با این حال، شرکت‌های آمریکایی در زمینه فناوری پالایش و همکاری‌های صنعتی با بحرین سابقه حضور داشته‌اند. بنابراین ارتباط سیترا با منافع آمریکا بیشتر فناوری و تجاری است تا مالکیت مستقیم.
حضور گسترده اقتصادی به نسبت نظامی
بررسی این ۱۰ پروژه نشان می‌دهد حضور اقتصادی آمریکا در انرژی خلیج فارس بسیار گسترده‌تر از پایگاه‌های نظامی این کشور است.
در عربستان، اکسون‌موبیل در سامرف و داو در صدارا حضور مستقیم دارند؛ در منطقه نفتی مشترک عربستان و کویت نیز شورون فعال است.
در قطر، اکسون‌موبیل و کونوکو فیلیپس در توسعه میدان عظیم شمالی و پروژه‌های LNG حضور دارند.
در امارات نیز اکسون‌موبیل در میدان زاکوم علیا و اوکسیدنتال در پروژه‌های گاز و خط لوله دلفین منافع مستقیم دارند.
این شبکه باعث می‌شود هرگونه بحران گسترده در انرژی خلیج فارس، صرفاً مسئله‌ای میان دولت‌های منطقه نباشد و بتواند مستقیماً بر درآمد، تولید و سرمایه‌گذاری شرکت‌های آمریکایی اثر بگذارد.
از منظر اقتصادی نیز اهمیت این شبکه زمانی بیشتر می‌شود که در کنار نقش تنگه هرمز قرار گیرد؛ زیرا اختلال در صادرات نفت و LNG منطقه می‌تواند همزمان بر شرکت‌های آمریکایی، کشورهای عربی و قیمت جهانی انرژی اثر بگذارد/ الوقت
