با تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی در جهان، نگاهها بار دیگر به واشینگتن و پکن دوخته شده است، جایی که رهبران دو قدرت بزرگ اقتصادی جهان سعی دارند در دیداری مستقیم، ضمن مدیریت اختلافات فزاینده، درباره مهمترین پروندههای دوجانبه و تحولات حساس بینالمللی رایزنی کنند.
در همین راستا، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین روز چهارشنبه (اول مهر) با هیئتی بلندپایه راهی آمریکا میشود، سفری که نخستین دیدار رسمی او از واشینگتن از سال ۲۰۱۵ و نشانهای از اهمیت رایزنی مستقیم دو قدرت رقیب در مقطع کنونی است.
وزارت خارجه چین اعلام کرد این سفر به دعوت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا انجام میشود و شی در جریان دیدار با ترامپ درباره موضوعات مهم روابط دو کشور و همچنین صلح و توسعه جهانی «تبادل نظر عمیق» خواهد داشت.
سخنگوی وزارت خارجه چین با تاریخی خواندن سفر متقابل سران دو کشور در فاصله حدود چهار ماه، گفت که دیپلماسی سران عالیرتبه نقش مهمی در هدایت روابط راهبردی پکن و واشینگتن دارد و چین برای تقویت گفتگو و همکاری، مدیریت اختلافات و کمک به صلح، ثبات و رفاه جهانی با آمریکا همکاری خواهد کرد.
شماری از مدیران ارشد شرکتهای چینی از جمله شرکت خودروسازی برقی «بیوایدی» و شرکت تولید کننده تجهیزات هوشمند شیائومی، شی را در این سفر همراهی کنند.
علاوهبر دیدار شی و ترامپ، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا و جیمیسون گریر، نماینده تجاری آمریکا نیز قرار است با هه لیفِنگ، معاون نخستوزیر چین درباره مسائل اقتصادی گفتگو کنند.
مهمترین محورهای نشست شی و ترامپ
سفر شی جینپینگ به واشنگتن در شرایطی انجام میشود که روابط آمریکا و چین برخلاف فضای معمول سفرهای رسمی رؤسای کشورها، با رقابت شدید اقتصادی، فناوری و ژئوپلیتیکی همراه است.
این سفر از این جهت اهمیت دارد که دو طرف نه از موضع پایان اختلافات بلکه با هدف مدیریت اختلافات و جلوگیری از خارج شدن رقابت از کنترل پای میز مذاکره میروند.
مهمترین موضوع در این دیدار، بحث در مورد آینده توافق تجاری آمریکا و چین است.
به گزارش واشینگتن پست، «مقامات آمریکایی گفتند واشینگتن و پکن ممکن است آماده باشند برخی تعرفهها را برای برخی کالاهای غیرراهبردی کاهش دهند».
توافقی تجاری پس از نشست سال گذشته حاصل شد و در نوامبر منقضی میشود، لذا بازارها منتظرند ببینند آیا ترامپ و شی تمدید آن را اعلام خواهند کرد یا خیر.
جنگ تعرفهای قبلی میان دو اقتصاد بزرگ جهان در مقطعی با تعرفههای متقابل بیش از ۱۰۰ درصد، تهدیدی جدی برای زنجیرههای تأمین جهانی ایجاد کرده بود. بنابراین، حتی توافق محدود بر سر ادامه توافق تجاری میتواند برای اقتصاد جهانی اهمیت داشته باشد.
برای ترامپ، توافق تجاری میتواند شامل افزایش خرید کالاهای آمریکایی بهویژه هواپیماهای بوئینگ و محصولات کشاورزی باشد. رویترز در اینباره گزارش داد که چین در حال آمادهسازی یک هیئت تجاری بزرگ برای همراهی شی است و مذاکرات درباره یک قرارداد احتمالی بزرگ بوئینگ نیز در جریان است. برخی رسانههای غربی نیز گزارش دادهاند که چین قصد دارد محصولات کشاورزی زیادی از آمریکا خریداری کند.
رقابت آمریکا و چین بر سر تراشهها نیز یکی از مهمترین میدانهای رقابت فناورانه دو کشور است، زیرا تراشههای پیشرفته نهتنها زیرساخت اصلی هوش مصنوعی، رایانش ابری و تجهیزات مخابراتی هستند بلکه در صنایع دفاعی و بسیاری از فناوریهای راهبردی نیز کاربرد دارند. به همین دلیل، واشنگتن طی سالهای اخیر با اعمال محدودیت بر صادرات تراشههای پیشرفته و تجهیزات ساخت آنها، تلاش کرده دسترسی چین به فناوریهای پیشرفته نیمهرسانا را محدود کند. این محدودیتها در عین حال، پکن را به سمت توسعه سریعتر صنعت داخلی تراشه سوق داده است.
آمریکا در طراحی تراشه، نرمافزارهای طراحی و بخشهایی از تجهیزات تولید مزیت مهمی دارد، درحالی که چین بازار عظیم داخلی، ظرفیت تولید روبهرشد و سرمایهگذاری دولتی گسترده را در اختیار دارد. همین وابستگی متقابل باعث شده تراشهها به یکی از مهمترین ابزارهای چانهزنی در روابط دو کشور تبدیل شوند.
فناوریهای جدید در عرصه هوش مصنوعی نیز به یکی از مهمترین میدانهای رقابت دو کشور تبدیل شده است.
رنا میتر، استاد روابط آمریکا و آسیا در دانشگاه هاروارد، معتقد است:«سه محور اصلی مذاکرات همچنان «تجارت، فناوری و تایوان» هستند اما تحولات سریع هوش مصنوعی فوریت بیشتری به بخش فناوری داده است».
هوش مصنوعی یکی از معدود حوزههایی است که احتمال نوعی همکاری محدود در آن وجود دارد، زیرا هر دو کشور درباره سوءاستفاده از هوش مصنوعی و پیامدهای امنیتی آن نگرانی دارند. با این حال، رقابت شدید فناوری باعث میشود توافق جامع در این زمینه دشوار باشد.
موضوع دیگر عناصر نادر خاکی و مواد معدنی حیاتی است که چین مقادیر زیادی از این منابع را در اختیار دارد. مقامات واشینگتن گفتند که موضوع حفظ یک جریان قابل قبول از صادرات این مواد معدنی توسط چین در مذاکرات مطرح خواهد شد اما احتمالاً توافقی که در ازای آن آمریکا محدودیتهای صادراتی خود را کاهش دهد، در کار نخواهد بود.
چین در زنجیره استخراج، فرآوری و تولید بسیاری از این مواد جایگاه بسیار مهمی دارد و واشینگتن خواهان تضمین جریان صادرات این مواد است، درحالی که پکن میخواهد محدودیتهای فناوری آمریکا علیه شرکتهای چینی کاهش پیدا کند.
تایوان نیز یکی از حساسترین موضوعات این دیدار خواهد بود. چین تایوان را بخشی از قلمرو خود میداند و آمریکا مهمترین حامی بینالمللی و تأمین کننده تسلیحات این جزیره است. موضوع حساستر اینکه یک بسته تسلیحاتی حدود ۱۴ میلیارد دلاری آمریکا برای تایوان در انتظار تأیید نهایی قرار دارد و چین خواهان توقف این فروش است و آن را مستقیماً به امنیت ملی خود مرتبط میداند.
رویترز گزارش داد که متحدان آمریکا در آسیا نگرانند که ترامپ در ازای دستاوردهای اقتصادی، موضع واشینگتن درباره تایوان را تعدیل کند، موضوعی که برای ژاپن و تایوان حساسیت بالایی دارد.
اهمیت دیدار سران پکن- واشینگتن
دیدار روسای جمهور چین و آمریکا همواره فراتر از یک ملاقات دوجانبه است و اهمیت این دیدارها در درجه نخست به وزن اقتصادی دو کشور بازمیگردد.
آمریکا با اقتصادی حدود ۳۰ تریلیون دلاری و چین با ۱۹ تریلیون دلار، دو اقتصاد بزرگ جهان هستند و تصمیات آنها میتواند فراتر از روابط دوجانبه، بر تجارت و اقتصاد جهانی اثر بگذارد.
از اینرو، هر نشست میان رهبران پکن و واشنگتن معمولاً با دقت از سوی دولتها، بازارها و بازیگران اقتصادی دنبال میشود، تا جایی که صندوق بینالمللی پول نیز گزارش داده که ادغام تجاری آمریکا و چین نقش مهمی در شکلگیری اقتصاد جهانی در سه دهه گذشته داشته است. اینکه مدیران و روسای غولهای اقتصادی چینی و آمریکایی به نشست ترامپ و شی دعوت شدهاند، اهمیت این مسئله را نشان میدهد.
از سوی دیگر، این دیدارها فرصتی برای تعیین «قواعد بازی» در حوزههای ثبات منطقهای، انرژی و مسائل بینالمللی است که مستقیماً بر اقتصاد کشورهای دیگر اثر میگذارد و به همین دلیل، هر نشست میان رهبران دو کشور فقط یک رویداد دیپلماتیک نیست بلکه فرصتی برای ارزیابی مسیر آینده اقتصاد جهانی، تجارت بینالمللی و نظم ژئوپلیتیکی است.
روابط آمریکا و چین به اندازهای گسترده و پیچیده است که بخش قابل توجهی از اختلافات را نمیتوان صرفاً در سطح وزرا یا مذاکرهکنندگان حل کرد.
«شورای آتلانتیک» وضعیت کنونی را نوعی ثبات موقت و شکننده، نه تنشزدایی واقعی توصیف کرده است که دو طرف همچنان خطوط قرمز یکدیگر را آزمایش میکنند اما همزمان تلاش دارند از واکنشهای زنجیرهای و تشدید تنش جلوگیری کنند.
از اینرو، سفر شی را میتوان تلاشی برای نهادینه کردن «رقابت مدیریت شده» دانست، حتی اگر دو طرف درباره تایوان یا فناوری اختلافات اساسی خود را حفظ کنند، ایجاد کانال مستقیم میان رهبران میتواند خطر محاسبات اشتباهی را کاهش دهد.
جنگ ایران
جنگ ایران نیز یکی از موضوعات کلیدی در دیدار ترامپ و شی خواهد بود. واشینگتن معتقد است چین به دلیل روابط اقتصادی و سیاسی نزدیک با تهران میتواند بر ایران اثر بگذارد ولی تحلیلگران معتقدند پکن تاکنون تمایل محدودی برای اعمال فشار جدی بر تهران نشان داده است.
روبی عثمان از مؤسسه تونی بلر معتقد است:«ثبات روابط برای هر دو رهبر مفید است تا بتوانند روی مسائل فوریتر خود تمرکز کنند، برای ترامپ جنگ ایران و برای شی تقویت تابآوری داخلی چین در برابر آینده روابط با آمریکا».
بنابراین، سفر احتمالی محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی به پکن بعد از دیدار شی و ترامپ از منظر جنگ ایران اهمیت ویژهای پیدا میکند، زیرا این دو رویداد نشان میدهد مسئله ایران دیگر صرفاً یک پرونده دوجانبه میان تهران و واشینگتن نیست و میتواند به بخشی از گفتگوی گستردهتر چین و آمریکا درباره امنیت، انرژی و نظم منطقهای تبدیل شود.
در این چارچوب، سفر قالیباف را میتوان تلاشی برای انتقال مستقیم دیدگاه تهران به یکی از معدود قدرتهایی دانست که هم با ایران روابط راهبردی دارد و هم کانال ارتباطی مؤثری با واشینگتن دارد. البته پکن تاکنون رسماً اعلام نکرده که میان ایران و آمریکا نقش میانجی مستقیم خواهد داشت و مقامات چینی بیشتر بر گفتگو، کاهش تنش و بازسازی سازوکار مذاکراتی میان تهران و واشینگتن تأکید کردهاند. همچنین، شی اخیرا ابتکار پنج مادهای خود را اعلام کرده که خواستار پایان فوری خصومتها در خاورمیانه است.
مقامات آمریکایی گفتهاند گفتگوهای اقتصادی مرتبط با ایران با چین در جریان بوده و این موضوع میتواند در مذاکرات دو رئیسجمهور نیز مطرح شود. در این چارچوب، جنگ ایران برای چین فقط یک مسئله سیاسی نیست، امنیت انرژی، مسیرهای کشتیرانی و ثبات بازارهای نفتی مستقیماً با منافع اقتصادی پکن ارتباط دارد و ادامه جنگ مستقیماً منافع اقتصادی چین را تحت تأثیر قرار میدهد. بنابراین، جنگ ایران در سفر شی به آمریکا میتواند یک موضوع فرعی اما مهم در کنار پروندههای اصلی دو طرف باشد./ فرارو
