نشست مقام‌های ارشد کشورهای عضو «پیمان دفاع مشترک مکه» با مسئولان جمهوری اسلامی ایران در تهران را می‌توان یکی از تحولات مهم دیپلماتیک منطقه در میانه بحران نظامی غرب آسیا دانست.
نشستی که در آن، مقام‌های ارشد امنیتی و نظامی سه کشور عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان، به‌جای پای میز گفت‌وگو با مسئولان ایرانی نشستند تا درباره آینده امنیت منطقه، مهار تنش‌ها و مسیرهای دیپلماتیک برای پایان دادن به بحران رایزنی کنند.
اهمیت این دیدار، فراتر از یک ملاقات تشریفاتی است و نشان می‌دهد که ایران، با وجود فشارهای نظامی و سیاسی آمریکا و رژیم صهیونیستی، همچنان یکی از بازیگران اصلی هرگونه ترتیبات امنیتی در غرب آسیا محسوب می‌شود؛ بازیگری که بدون در نظر گرفتن مواضع و منافع آن، دستیابی به ثبات پایدار در منطقه دشوار خواهد بود.
این نشست روز دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ در تهران برگزار شد. هیأت کشورهای عضو پیمان مکه شامل خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه بود. در طرف ایرانی نیز مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در روند رایزنی‌ها حضور داشتند. در پایان نشست نیز بر ادامه گفت‌وگوها برای تقویت همکاری چهار کشور در زمینه صلح و امنیت منطقه‌ای تأکید شد.
دیپلماسی تهران و جایگاه انکارناپذیر ایران
نخستین پیام سیاسی این نشست، حضور نمایندگان بلندپایه سه کشور مهم منطقه در پایتخت ایران است؛ آن هم در شرایطی که منطقه با پیامدهای جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نگرانی از گسترش درگیری‌ها و اختلال در امنیت انرژی و کشتیرانی روبه‌رو است.
به گفته بسیاری از کارشناسان این دیدار فرصتی برای تثبیت یک اصل راهبردی است و نشان می‌دهد که امنیت غرب آسیا نمی‌تواند صرفاً با تصمیم واشنگتن، تل‌آویو یا مجموعه‌ای از دولت‌های منطقه، بدون مشارکت مؤثر ایران شکل بگیرد.
حضور مقام‌های نظامی، دفاعی و اطلاعاتی عربستان، ترکیه و پاکستان در مذاکرات با مسئولان ایرانی، نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی منطقه‌ای همچنان به گفت‌وگو با تهران نیاز دارد.
خبرگزاری رویترز گزارش داده است که محورهای این رایزنی‌ها شامل ایجاد چارچوب عدم تجاوز منطقه‌ای، ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا، کاهش تنش‌ها و بررسی اختلالات ایجادشده در تنگه هرمز بوده است. چنین دستورکاری نشان می‌دهد که موضوعات مورد بحث صرفاً دوجانبه نیستند و مستقیماً با امنیت راهبردی، تجارت و انرژی در سطح منطقه و جهان ارتباط دارند.
چرا اعضای پیمان مکه به تهران آمدند؟
پیمان دفاع مشترک مکه که در اوت ۲۰۲۶ میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امضا شد، بر همکاری دفاعی اعضا تأکید دارد؛ اما تحولات اخیر نشان داده است که ایجاد یک چارچوب دفاعی میان چند کشور، به‌تنهایی برای مهار بحران‌های گسترده منطقه‌ای کافی نیست.
به گزارش الجزیره به نقل از رویترز، سفر هیأت‌های سه کشور به تهران در چارچوب تلاش برای کاهش تنش‌ها و حمایت از میانجیگری قطر و پاکستان انجام شد. کارشناسان معتقدند که این شرایط سه هدف مهم را در دستور کار نشست قرار می‌دهد:
جلوگیری از گسترش جنگ: ایجاد کانال ارتباطی مستقیم میان تهران و کشورهای مهم منطقه برای جلوگیری از محاسبات اشتباه و گسترش درگیری‌ها.
تثبیت سازوکار امنیت منطقه‌ای: بررسی امکان تدوین ترتیباتی که در آن کشورهای منطقه به‌جای اتکای صرف به قدرت‌های فرامنطقه‌ای، درباره امنیت خود گفت‌وگو کنند.
باز کردن مسیر دیپلماسی: حمایت از تلاش‌های میانجیگرانه برای پایان دادن به بحران و بررسی شرایط ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا.
در این میان، حضور هم‌زمان مقام دفاعی عربستان، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس سازمان اطلاعات ترکیه اهمیت ویژه‌ای دارد. این ترکیب نشان می‌دهد که گفت‌وگوها صرفاً به تبادل پیام‌های سیاسی محدود نبوده و ابعاد نظامی و امنیتی بحران نیز در کانون توجه قرار داشته است.
عربستان؛ از تقابل امنیتی تا ضرورت گفت‌وگو با تهران
یکی از مهم‌ترین ابعاد نشست، حضور وزیر دفاع عربستان سعودی در تهران است. کشوری که طی سال‌های گذشته در بسیاری از معادلات امنیتی منطقه در نقطه مقابل ایران قرار داشته است و اکنون برای مهار بحران‌ها در منطقه به سمت ایران آمده است.
به گفته کارشناسان، اکنون ریاض با شرایطی روبه‌روست که در آن، استمرار تنش‌های منطقه‌ای می‌تواند هزینه‌های امنیتی و اقتصادی سنگینی بر این کشور تحمیل کند. وزارت خارجه عربستان در بیانیه مربوط به سفر هیأت پیمان مکه، بر کاهش تنش میان طرف‌های بحران، تشویق گفت‌وگو و راه‌حل‌های دیپلماتیک و حمایت از میانجیگری قطر و پاکستان تأکید کرد.
ترکیه و پاکستان؛ دو بازیگر مهم در محاسبات ایران
حضور ترکیه و پاکستان نیز به نشست تهران ابعادی فراتر از روابط ایران و عربستان می‌بخشد. ترکیه به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی، ظرفیت نظامی و ارتباطات خود با کشورهای غربی و منطقه، می‌تواند در شکل‌دهی به ترتیبات امنیتی آینده نقش داشته باشد. برای آنکارا نیز گسترش جنگ در همسایگی جنوبی و شرقی، خطرات اقتصادی و امنیتی به همراه دارد.
پاکستان نیز به دلیل روابط خود با ایران، عربستان و آمریکا، ظرفیت ایفای نقش میانجی را دارد. گزارش رویترز حاکی است که اسلام‌آباد در تلاش‌های دیپلماتیک برای نزدیک کردن مواضع تهران و واشنگتن مشارکت داشته و در رایزنی‌های اخیر نیز پیشنهادهایی برای کاهش اختلافات مطرح شده است.
برای ایران، همکاری با این دو کشور می‌تواند امکان متنوع‌سازی مسیرهای دیپلماتیک را فراهم کند؛ به‌ویژه در شرایطی که روابط تهران و واشنگتن با بی‌اعتمادی عمیق و اختلاف بر سر تحریم‌ها، محاصره بنادر ایران و برنامه هسته‌ای روبه‌روست/ الوقت
