دکتر یونس قاسم نژاد / دانش آموخته دکتری مدیریت راهبردی
در این نوشتار به یکی از مسائل مهم کشور یعنی ویژگیهای مدیریت جهادی پرداخته می شود. این موضوع از دو جنبۀ مهم مورد تجزیه و تحلیل قرار میگیرد. یکی این که اصلاً از لحاظ نظریهپردازی مدیریت جهادی چیست و مشخصات آن کدام است؟ از طرف دیگر کشور ما چقدر به این مدیریت نیاز دارد؟ در این خصوص ابتدا به تاکیدات و توصیه های مقام معظم رهبری اشاره شده و مباحثی چون ضرورت مدیریت جهادی، مفهوم جهاد و روحیه جهادی، شاخص های روحیه جهادی، فرهنگ سازمانی کارکرد و عوامل پدیدآورنده آن، سبک های مدیریت در فرآیند انقلاب اسلامی، موانع مدیریت جهادی،ضرورت مدیریت در چهل ساله دوم انقلاب،مصادیق و دستاوردهای مدیریت جهادی و یژگی های مربوط به فرهنگ و مدیریت جهادی مورد واکاوی قرار گرفته است.
يكي از حوزه هايي كه به مرور زمان كارآمدي آن براي دست اندركاران اداره كشور آشكار شده است. مديريت در عرصه هاي جهادي يا به اصطلاح «مديريت جهاد» است. تجربه كشور نشان مي دهد كه مديريت فعاليت ها در عرصه هايي كه نگاه جهادي يعني نگاه مواجهه با دشمن مطرح يا تحقق يكي از آرمان هاي انقلابي از قبيل خدمت به مستضعفين و…بوده است، بسيار اثربخش وكارا تر از ساير عرصه ها است. مدیریت ﺟﻬﺎدي ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻋﻠﻢ و ﻫﻨﺮ رﻫﺒﺮي و ﮐﻨﺘﺮل ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي دﺳﺘﻪﺟﻤﻌﯽ، ﻣﺒﺘﻨﯽﺑﺮ ﻣﺒـﺎرزة ﻧـﻪ ﺻـﺮﻓﺎً در ﻋﺮﺻﮥ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﻠﮑﻪ در ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﺮﺻﻪﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ، ﺳﯿﺎﺳﯽ، اﻗﺘﺼﺎدي، ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ و … ﺟﻬـﺖ ﻧﯿـﻞ ﺑـﻪ اﻫـﺪاف راﻫﺒﺮدي ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺳﻪ وﯾﮋﮔﯽ ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﻣﺮدم، ﻧﯿﺖ ﺧﺪاﯾﯽ (ﺧﻠﻮص) و ﺗﮑﯿـﻪ ﺑـﺮ ﻋﻠﻢ ﺑﻪﻋﻨﻮان اﺻﻮل اﺳﺎﺳﯽ ﻗﻠﻤﺪاد ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ(قرآیی آشتیانی، پورصادق،1398: 7).
مدیریت جهادی یکی از این سبک های مدیریتی است که می تواند نقصان های موجود درسایر مکاتب و سبک های مدیریت را پوشش دهد که رسالت آن، تغییر مبانی مدیریت غربی و جایگزینی مبانی اسلامی است.
يك عامل مهم در موفقيت و يا عدم موفقيت هر كشوري نحوه مديريت آن كشور است.چنانچه ويژگي هاي مديريت در جوامع با ساختار فرهنگي و ارزشي جامعه هماهنگ باشد، مي تواند موجب اثربخشي در سازما ن ها شود. مديريت جهادي به عنوان الگوي مديريتي برآمده از بطن انقلاب اسلامي كه مبتني بر ارز شهاي ايراني- اسلامي و در پيوند با علم و دانش روز مي باشد (ﭘﻮرﺻﺎدق، ﻧﺎﺻﺮ؛ذاکری قزاآنی1394: 95).
ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺟﻬﺎدي از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻔﺎﻫﯿﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﺿﺮورت ﻫﺎي اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﯽ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ و آﺛﺎر و ﺑﺮﮐﺎت ﻓﺮاواﻧﯽ را در ﺳﺎﻟﯿﺎن ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﺼﯿﺐ ﮐﺸﻮر ﮐﺮده اﺳﺖ. اﻣﺮوزه، ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮده ﺷﺪن ﻋﺮﺻﻪ دﺷﻤﻨﯽ اﺳﺘﮑﺒﺎر از ﺳﻮﯾﯽ و ﺟﻬﺖ ﮔﯿﺮي رو ﺑﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ »ﺟﻤﻬﻮري اﺳﻼﻣﯽ اﯾﺮان« از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ، اﺣﺴﺎس ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺑﻬﺮه ﮔﯿﺮي از اﻟﮕﻮﻫﺎي ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ در اﯾﻦ ﻣﺴﯿﺮ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ.از طرفی زﻧﺪﮔﯽ در ﻗﺮن ﺑﯿﺴــﺖ وﯾﮑﻢ، ﻫﺮ روز ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺗﺮ و ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد و اﺣﺴﺎس ﻧﺎرﺿﺎﯾﺘﯽ از وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد در اذﻫﺎن ﻣﺮدم ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺮوز ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﭘﯿﺪاﯾﺶ اﻟﮕﻮﻫﺎ و ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻫﺎي ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ارزﺷﯽ، ﺳﺎزﻣﺎن ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻣﺪار، ﺳﺎزﻣﺎن اﺧﻼﻗﯽ و ﻣﺸﺎﺑﻪ آن ﺷﺪه اﺳﺖ ازآﻧﺠﺎ ﮐﻪ، دﯾﻦ اﺳﻼم در ﻫﻤﻪ اﻣﻮر دﻧﯿﻮي و اﺧﺮوي داراي ﻃﺮح و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ اﺳﺖ، در ﺑﺤﺚ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻧﯿﺰ ﻣﺒﺎﻧﯽ و اﺻﻮل ﻣﺸﺨﺼﯽ را ﭘﯿﮕﯿﺮي ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ ﺳﺒﮏ ﻫﺎي ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ، «ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺟﻬﺎدي» اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﻘﺼﺎن ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﺳﺎﯾﺮ ﻣﮑﺎﺗﺐ و ﺳﺒﮏ ﻫﺎي ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ را ﭘﻮﺷﺶ دﻫﺪ ﮐﻪ رﺳﺎﻟﺖ آن، ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺒـﺎﻧﯽ ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ ﻏﺮﺑـﯽ و ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺖ.
جمهوری اسلامي ايران به منظور تغيير جهت ها، استفاده ازفرصت ها، نهادينه سازی نگاه ها و تعیین وضعيت مطلوب برای رسيدن به اهداف آرماني نیازمند نگاهی جدید به سبک اداره و مدیریت کشور و ترويج و تثبيت فرهنگ انقلاب اسلامي در عرصه های مختلف می باشد و این محقق نمي گردد مگر به وسیله مديريت جهادی.
مدیریت جهادی در شرایط کنونی، به این دلیل مورد تاکید رهبر معظم انقلاب اسلامی قرار گرفته که ایشان دیگر سبک ها و الگوهای مدیریتی را نا کارآمد و غیر مناسب برای جامعه اسلامی و نظام دینی می دانند و می فرمایند.اگر مدیریت جهادی یا همان کار و تلاش با نیت الهی و مبتنی بر علم و درایت حاکم باشد مشکلات کشور در شرایط کنونی(فشارهای خباثت آمیز قدرت های جهانی) و در شرایط دیگر قابل حل است و کشور حرکت رو به جلو را ادامه خواهد داد.
